Створено: Понеділок, 06 вересня 2010, 12:56
Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Św. Krzyża w Węgorzewie

010 Dnia 1.10.1880 r. z inicjatywy hrabiny von Lehndorf, żony hrabiego Karola Lehndorfa ze Sztynortu, powstał zalążek przyszłych Zakładów Dobroczynnych „Bethesda”, największej instytucji charytatywno-opiekuńczej w Prusach Wschodnich. W 1881 r. hrabina von Lehndorf mianowała ówczesnego pastora w Lötzen (Giżycko) Hermana Brauna kierownikiem „Bethesdy”. Dzięki licznym inicjatywom i ogromnej sile działania udało się Braunowi rozbudować zakłady i doprowadzić do tego, że stały się one odrębną częścią miasta. W 1911 r. oddana została do użytku plebania, a w 1912 r. powstała oddzielna parafia Bethesda z małym kościółkiem dla jej mieszkańców. Pierwszym proboszczem był Erich Braun. Z funduszy zebranych podczas referatów wygłaszanych przez pastora oraz dzięki rozprowadzaniu zdjęć ośrodka zakupiono w 1913 roku organy, a w 1921 dwa dzwony. Organistą była żona pastora. Ze względu na ciągłe zwiększanie się liczby wiernych kościół stał się zbyt mały. Organy wciąż odsuwane pod ścianę traciły brzmienie. Zaistniała potrzeba budowy większego kościoła.

Kamień węgielny pod budowę nowego kościoła wmurowano 2.10.1930 r. Budowę kościoła p.w. Św. Krzyża  ukończono dnia 2.10.1933 r. Proboszczem był Erich Braun. Kościół wybudowano w stylu neogotyckim. Architektem był Just ze Słupska. Skromne i proste linie to typowe cechy kościoła ewangelickiego. Głównym materiałem budowlanym była cegła klinkierowa.

Wysoką wieżę przyozdabia dziesięciometrowy podświetlony krzyż, który ściąga w górę wzrok zwiedzających. Na wieży znajdują się dwa dzwony z 1921 r. przeniesione z poprzedniego kościoła. Metalowe zdobienia drzwi wejściowych wykonane zostały w kuźni Bethesdy. W przedsionku znajduje się rzeźbiona w drewnie tablica również wykonana w warsztatach Bethesdy z napisem: „Das Gebet der Elenden dringt durch die Wolken Sir 35,21”, czyli „Modlitwa pokornego przeniknie obłoki” (za Biblią Tysiąclecia). Niemieckie słowo der Elende (w liczbie mnogiej die Elenden) oznacza nieszczęśnika, nędzarza. Podopiecznymi ośrodka Bethesda byli właśnie ludzie doświadczeni przez los – kalecy i ubodzy. Wybór cytatu nie był więc przypadkowy.

W warsztatach wyrzeźbiono także płaskorzeźby zdobiące ołtarz (zboże i winogrona) i nieistniejącą już ambonę, według projektu Richarda Suchodolskiego. Są one dziełem rąk pensjonariuszy Bethesdy. W prezbiterium kościoła znajduje się rzeźba ukrzyżowanego Chrystusa o wysokości około 4 metrów. Miejscem wykonania krzyża była miejscowość Unterammergau w Bawarii, a wykonawcą rzeźbiarz Dominik Schwab. Leżąca na tym samym wzgórzu miejscowość Oberammergau słynie z  odbywających się tam od 1634 roku  widowisk pasyjnych. Kultywowanie męki Pańskiej było więc odpowiednim klimatem pracy nad rzeźbą.

Oszklenie kościoła powstało w latach 1930-33, obejmuje imponujący, wykonany w duchu modernizmu zespół witraży złożony z ośmiu okien z postaciami ewangelistów (dwa pierwsze okna od prezbiterium) i Apostołów ( sześć okien w korpusie nawowym). Witraże powstały w pracowni Otto Petersa z Paderborn w Nadrenii. Jest to jeden z najbardziej znanych niemieckich warsztatów witrażowych istniejących do dziś, a prowadzony przez cztery pokolenia wykształconych w tym kierunku witrażystów. W świątyni znajduje się wsparta na 4 kolumnach empora (chór) mająca na celu powiększenie powierzchni. Nad nią jest druga empora o znacznie mniejszych rozmiarach.

Obiekt w swojej historii służył różnym wyznaniom. I tak do II wojny światowej gospodarzami byli ewangelicy. Po II wojnie światowej kościół Św. Krzyża był kościołem garnizonowym Wojska Polskiego. Konsystorz kościoła ewangelicko-augsburskiego dnia  19 kwietnia 1949 r. zwrócił się do Starostwa w Węgorzewie o zwrot kościołów: Św. Apostołów Piotra i Pawła i Św. Krzyża. Zwrócono ewangelikom drugi z wymienonych.

W 1983 r. świątynia została wydzierżawiona grekokatolikom. W owym czasie pastorem w Węgorzewie był ks. Janusz Jagucki, późniejszy biskup i zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce. Wierni wyznania ewangelickiego do dnia dzisiejszego odprawiają swoje nabożeństwa w kaplicy znajdującej się w podziemnej części kościoła. Dnia 4.06.1998 r. aktem notarialnym Nr 2763/98 świątynia stała się własnością grekokatolików. Ostatnia rata spłaty należności za nią  przypada na 2018r.

Ze względu na bezpieczeństwo wiernych cerkiew wymagała wielu prac remontowych. Wewnątrz świątyni w 1988 roku wykonano dodatkowe wzmocnienia belkowe podtrzymujące strop, co zmieniło nieco jego pierwotny wygląd.

Z początkiem lat 90-tych podjęto starania mające na celu dostosowanie cerkwi do wymagań tradycji Kościoła Wschodniego. I tak w latach 1994-1995 powstał ikonostas. Zaprojektował go inż. Jacek Mermon z Przemyśla, autorami ikon są państwo Gowik z Warszawy, a konstrukcję drewniąna wykonał parafianin Jan Oryńczak.

W dniach 12-13.08.2005 roku parafia uroczyście obchodziła jubileusz 40-lecia, który uświetnił swoją obecnością J.E. Ks. Abp Jan Martyniak. W ramach tych uroczystości dnia 13.11.2005 r. z udziałem kapłanów wyznań: ewangelicko-augsburskiego, rzymskokatolickiego i grekokatolickiego, w przedsionku cerkwi został poświęcony krzyż upamiętniający pastora Brauna – inicjatora budowy świątyni. Krzyż odnaleziono na starym cmentarzu w Węgorzewie. Pochodzi on z nieistniejącego już nagrobka pastora i jego małżonki.

W roku 2006 nawiązano kontakt  z  prof. Romanem Wasyłykiem, rektorem  Akademii Sztuk Pięknych we Lwowie, w następstwie czego w 2007 roku powstały dwie ikony: Zmartwychwstania Pańskiego i Podwyższenia Św. Krzyża. Autorami tych ikon byli absolwenci Akademii.   W latach 2008 – 2009 powstały kolejne ikony: Św. Rodziny, Św. Grzegorza Teologa, Św. Jana Chryzostoma, Św. Proroka Eliasza, Św. Mikołaja Cudotwórcy, Św. Włodzimierza i Olgi, Św. Borysa i Hliba i Św. Bazylego Wielkiego.  Ich autorami są absolwenci lwowskiej akademii – Wasyl Sywak i Taras Łesiw. Ikony poświęcił miejscowy proboszcz o. Dymitr Harasym na Wielkanoc, 19.04.2009 roku.

W roku 2009 zostały zakupione we Lwowie dwa żyrandole i 14 kinkietów, które nadały wschodni wygląd i rozświetliły wnętrze świątyni.

W 2010 roku w bocznych pomieszczeniach cerkwi otwarto kaplicę pogrzebową. Zostały w niej umieszczone drewniane elementy z ołtarza pierwszego, nieistniejącego już kościółka  i rozebranej ambony z obecnej świątyni, stanowiące wartość historyczną. Poświęcenia kaplicy w obecnopści Biskupa-Seniora Janusza Jaguckiego i jego małżonki dokonał Prowincjał Bazylianów w Polsce o. Igor Harasim OSBM  dnia 14.08.2010 r., w dzień parafialnego święta.

Źródła

  1. Angerburg - von A bis Z, Bernd Braumüller, Rotenburg 2002, strony 104, 342, 723
  2. Der Kreis Angerburg, Erich Pfeiffer, Rotenburg 1973, strona 338
  3. „Angerburger Heimatbrief”, zeszyt 74/1976 strony 10 i 13, zeszyt 73/1975 strony 3-5, zeszyt 69/1973 strona 7

Powyższe pozycje pochodzą z prywatnych zbiorów pana Ryszarda Karuzo z Węgorzewa.

  1. Jerozolimska „sadzawka” pastora Brauna w Węgorzewie, dr Adam Jankiewicz
  2. strony internetowe Muzeum M. Kopernika we Fromborku i Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Węgorzewie.
  3. encyklopedia internetowa Wikipedia, hasła Oberammergau, Unterammergau oraz Oberammergauer Passionspiele